काठमाडौँ ।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) प्रविधिको तीव्र विकाससँगै यसको प्रभाव नेपाली चुनावी प्रक्रियामा पनि देखिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जाल, डिजिटल प्रचार र मतदाता लक्षित अभियानमा AI को प्रयोग बढ्दै जाँदा यसले चुनावी वातावरणलाई नयाँ दिशातर्फ मोडिरहेको छ।
चुनावी प्रचारमा AI को प्रयोग
हालका चुनावहरूमा राजनीतिक दल र उम्मेदवारहरूले AI आधारित फोटो, भिडियो, पोस्टर र भाषण सामग्री प्रयोग गर्न थालेका छन्। AI ले तयार पारेका भाषण, नाराहरू र प्रचार सामग्री छिटो र प्रभावकारी रूपमा मतदातासम्म पुग्ने गरेका छन्।

विशेषगरी:
Facebook, TikTok, YouTube जस्ता प्लेटफर्ममा AI-generated भिडियो र आवाज (Voice)
उम्मेदवारको फोटो editing र poster design
मतदाताको रुचिअनुसार तयार गरिएका सन्देश
चुनावी प्रचारका प्रमुख हतियार बन्दै गएका छन्।
भ्रामक सूचना र Deepfake को जोखिम
AI को प्रयोगसँगै Deepfake भिडियो र झुटा समाचार फैलिने खतरा पनि बढेको छ। उम्मेदवारको नबोलेको कुरा बोलेझैँ देखाउने, गलत सन्देश फैलाउने र प्रतिद्वन्द्वीको छवि बिगार्ने प्रयासहरू देखिन थालेका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार:
मतदाता भ्रमित हुने सामाजिक सद्भावमा असर पर्ने चुनावको विश्वसनीयता कमजोर हुने जस्ता चुनौतीहरू देखा पर्न सक्छन्। मतदाता व्यवहारमा प्रभाव
AI ले सामाजिक सञ्जालमा प्रयोगकर्ताको रुचि, स्थान र व्यवहार विश्लेषण गरी Targeted Campaign गर्न सहयोग गर्छ। यसले मतदाताको सोचमा प्रभाव पार्न सजिलो बनाएको छ, जसले चुनावी परिणाममा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। कानुनी र नियमनको आवश्यकता
नेपालमा AI प्रयोगसम्बन्धी स्पष्ट चुनावी कानुन र निर्देशन अझै पर्याप्त छैन। निर्वाचन आयोगले डिजिटल प्रचार, सामाजिक सञ्जाल सामग्री र AI प्रयोगलाई नियमन गर्न आवश्यक देखिएको विज्ञहरूको भनाइ छ। निर्वाचन आयोग र सरोकारवालाको भूमिका
निर्वाचन आयोग, राजनीतिक दल र नागरिक समाजले AI बाट बनेका सामग्रीको निगरानी मतदातालाई डिजिटल साक्षरता भ्रामक सूचनाविरुद्ध सचेतना बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

निष्कर्ष
AI प्रविधि आफैंमा न राम्रो न नराम्रो हो। यसको प्रयोग कसरी गरिन्छ भन्ने कुराले चुनावलाई सशक्त वा कमजोर बनाउन सक्छ। पारदर्शिता, नियमन र सचेत प्रयोग भएमा AI नेपाली लोकतन्त्रका लागि अवसर बन्न सक्छ, नत्र यसले चुनावी प्रणालीमा गम्भीर चुनौती थप्न सक्छ।