गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडक : दशक बित्दा पनि १८.५ किलोमिटर मात्रै ट्र्याक, स्थानीय अझै यातायातको प्रतीक्षामा
गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडक : दशक बित्दा पनि १८.५ किलोमिटर मात्रै ट्र्याक, स्थानीय अझै यातायातको प्रतीक्षामा
    • तपेन्द्र एडी

    • २ मंसिर २०८३, बुधबार

मुगु ।

चीनसँगको उत्तरी सीमाना नाक्चेलाग्नासम्म सडक सञ्जाल विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित सुरु गरिएको गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडक निर्माणले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन। निर्माण प्रक्रिया अघि बढेको एक दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा ९३ किलोमिटर प्रस्तावित सडकमा अहिलेसम्म १८.५ किलोमिटर मात्रै ट्र्याक खोलिएको छ। सडक विस्तारमा भएको ढिलाइका कारण मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिकाका स्थानीय अझै सहज यातायात सुविधाबाट वञ्चित छन्।

कर्णालीको दुर्गम उत्तरी क्षेत्रलाई जिल्ला सदरमुकाम गमगढी हुँदै व्यापारिक केन्द्र र चीनको सीमावर्ती क्षेत्रसँग जोड्ने यो सडक स्थानीयका लागि विकासको महत्वपूर्ण आधार मानिएको छ। तर निर्माणको सुस्त गतिले दैनिक उपभोग्य वस्तुको आपूर्ति, स्वास्थ्य सेवा, कृषि उत्पादनको बजारीकरण र पूर्वाधार विकासमा समस्या निम्त्याएको छ।

मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिकाका कार्यालय प्रमुख सुबास रावलका अनुसार सडक निर्माणमा भइरहेको ढिलाइले स्थानीयको दैनिक जीवनयापनदेखि समग्र विकासका गतिविधिसम्म प्रभावित भएका छन्।

स्थानीय बासिन्दा बलि बुढा पनि सडक अभावका कारण वर्षौंदेखि सास्ती खेप्नुपरेको बताउँछन्। सडक नहुँदा सामान्य सामान ढुवानी गर्नसमेत बढी समय र पैसा खर्च गर्नुपर्ने उनीहरूको गुनासो छ।

एक दशकमा सीमित प्रगति

गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडकको प्रारम्भिक सर्वेक्षण आर्थिक वर्ष २०६२/६३ मा गरिएको थियो। त्यसको करिब एक दशकपछि आर्थिक वर्ष २०७२/७३ बाट निर्माण कार्य अघि बढाइएको हो।

तर लामो समय बितिसक्दा पनि गमगढीबाट मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिका–९ नजिकको छाइल–भीर क्षेत्रसम्म मात्रै सडक पुगेको छ। त्यसपछिको खण्डमा निर्माणले गति लिन नसक्दा गाउँपालिकाका अधिकांश बस्ती सडक सञ्जालसँग जोडिन सकेका छैनन्।

स्थानीय सम्झना लामाका अनुसार सडकको प्रतीक्षा लामो भए पनि यातायात सुविधा पाउने आशा अझै पूरा हुन सकेको छैन। सडक नहुँदा बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउनदेखि दैनिक आवश्यक सामग्री गाउँसम्म ल्याउनसमेत कठिनाइ हुने गरेको छ।

ठेक्का र बजेट आए पनि निर्माणको गति चुनौतीपूर्ण

सडक निर्माणका लागि विगतका आर्थिक वर्षमा बजेट खर्च भए पनि त्यसअनुसार भौतिक प्रगति देखिन सकेको छैन। उपलब्ध विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा चार करोड ९३ लाख रुपैयाँ र २०७९/८० मा चार करोड ४० लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो।

यसैबीच, सडक डिभिजन कार्यालय जुम्लाले गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडकको ट्र्याक खोल्न जागृति–रारा तेन्जिङ–नो¥याङ जेभीसँग २०८२ जेठ २२ गते १५ करोड रुपैयाँको ठेक्का सम्झौता गरेको छ। सम्झौताअनुसार निर्माण सम्पन्न गर्ने अवधि २०८४ असार मसान्तसम्म तोकिएको सडक डिभिजन जुम्लाका प्रमुख इन्जिनियर श्रवणकुमार महतराले जानकारी दिएका छन्।

सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा सुर्खेत हुँदै जुम्ला तथा गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडक खण्डका लागि ३० करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ। महतराका अनुसार विनियोजित रकमबाट हुने कामको प्रगति र आवश्यकताका आधारमा खर्च गरिनेछ।

यद्यपि, ठेक्का सम्झौताको १५ करोड र चालु आर्थिक वर्षमा विनियोजित ३० करोड रुपैयाँ फरक शीर्षकका रकम हुन्। बजेट विनियोजनसँगै निर्माणस्थलमा कामको गति, वास्तविक खर्च र थपिएको सडक दूरीले नै आयोजनाको प्रगति निर्धारण गर्नेछ।

चट्टानी भीर र विकट भूगोल मुख्य बाधक

सडक निर्माणको सबैभन्दा कठिन चुनौतीमध्ये कडा चट्टान कटान रहेको छ। विशेषगरी माङ्ग्री भीरको करिब २२० मिटर लामो चट्टानी भाग पार गर्न कठिन भइरहेको छ। उक्त क्षेत्रमा नेपाली सेनाको समन्वयमा विस्फोट गराएर चट्टान फुटाउने काम अघि बढाइएको छ।

भौगोलिक विकटता, जोखिमपूर्ण भीर, विस्फोटक पदार्थको व्यवस्थापन र निर्माण उपकरणको अभावले कामलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ। त्यसमाथि वर्षायाममा बाढीपहिरोको जोखिम बढ्दा निर्माण कार्य प्रभावित हुने गरेको छ।

दुर्गम क्षेत्रमा निर्माण सामग्री र उपकरण पुर्‍याउन लाग्ने अतिरिक्त खर्चले पनि आयोजनाको लागत बढाएको छ। त्यसैले सडक निर्माणलाई निर्धारित समयमै अघि बढाउन आवश्यक बजेटसँगै प्राविधिक जनशक्ति, उपकरण र निर्माण सामग्रीको नियमित उपलब्धता सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ।

सडक नहुँदा खाद्यान्न र औषधि ढुवानीमै महँगो खर्च

सडक पहुँच नहुँदा मुगुम कार्मारोङका बासिन्दाले दैनिक उपभोग्य सामग्री ढुवानीका लागि खच्चड र भरियामा निर्भर हुनुपरेको छ। चामल, नुन, तेल, औषधि तथा निर्माण सामग्री गाउँसम्म पुर्‍याउँदा ढुवानी खर्च र समय दुवै बढी लाग्ने गरेको छ।

यसको प्रत्यक्ष असर स्थानीय बजार मूल्यमा पर्ने गरेको छ। सडक सुविधा भएका क्षेत्रको तुलनामा यहाँ सामान्य सामग्रीसमेत महँगोमा खरिद गर्नुपर्ने बाध्यता छ।

गाउँपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख बलिराज बुढाका अनुसार सडक नहुँदा स्वास्थ्य सामग्री तथा उपकरण ढुवानीमा समस्या हुने गरेको छ। बिरामीलाई स्वास्थ्य संस्था पुर्‍याउन पनि निकै समय र श्रम खर्चिनुपर्ने अवस्था छ। विशेषगरी आकस्मिक बिरामीको उपचारका लागि समयमै स्वास्थ्य संस्थासम्म पुर्‍याउन नसक्दा थप जोखिम उत्पन्न हुन सक्छ।

सडक अभावले विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था तथा अन्य सार्वजनिक संरचना निर्माणमा समेत असर पारेको छ। निर्माण सामग्री ढुवानी महँगो हुँदा सामान्य पूर्वाधार निर्माणका कामसमेत खर्चिलो र ढिलाइपूर्ण बन्ने गरेका छन्।

जडीबुटी र कृषि उत्पादन बजारसम्म पुर्‍याउन कठिन

मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिका प्राकृतिक स्रोत र कृषि उत्पादनका दृष्टिले सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो। यहाँ यार्सागुम्बा, गुच्ची च्याउ, सतुवा र कटुकीजस्ता बहुमूल्य जडीबुटी पाइन्छन्। त्यस्तै चिनो, फापर, आलु र स्याउ उत्पादनका साथै घिउ तथा छुर्पीको व्यावसायिक विकासको सम्भावना पनि छ।

तर उत्पादनलाई बजारसम्म पुर्‍याउने सहज माध्यम नहुँदा स्थानीयले अपेक्षित आम्दानी लिन सकेका छैनन्। ढुवानी खर्च बढी हुनु र समयमै बजारसम्म उत्पादन पुर्‍याउन नसक्नु किसानका प्रमुख समस्या हुन्।

सडक सञ्चालनमा आए स्थानीय उत्पादनलाई गमगढी हुँदै अन्य बजारसम्म पुर्‍याउन सहज हुनेछ। यसबाट किसानको बजार पहुँच विस्तार हुनुका साथै ढुवानी खर्च घट्ने र स्थानीय उत्पादनको व्यावसायिक सम्भावना बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

चीनसँगको व्यापार र पर्यटन विस्तारको सम्भावना

गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडक स्थानीय आवागमनका लागि मात्रै नभई कर्णालीको उत्तरी क्षेत्रको आर्थिक तथा पर्यटन विकाससँग पनि जोडिएको आयोजना हो। सडकले नाक्चेलाग्ना सीमावर्ती क्षेत्रसम्म पहुँच विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

सडक निर्माण पूरा भए सीमावर्ती क्षेत्रसम्मको आवागमन सहज बनाउन र भविष्यमा व्यापारिक गतिविधि विस्तार गर्न आधार तयार हुन सक्छ। तर त्यसका लागि सीमा नाकाको सञ्चालन, आवश्यक व्यापारिक व्यवस्था र सीमा व्यवस्थापनसमेत प्रभावकारी हुनुपर्नेछ।

मुगुम कार्मारोङ क्षेत्रमा रहेको छायानाथ धाम, मुगु गाउँ, गुम्बा तथा प्राकृतिक सम्पदाले पर्यटन विकासको सम्भावना बोकेका छन्। यातायात सुविधा विस्तार भए पर्यटकको यात्रा सहज हुनुका साथै स्थानीय होटल, होमस्टे तथा पर्यटन व्यवसायले पनि लाभ लिन सक्नेछन्।

अब बजेटभन्दा निर्माणको परिणाम महत्त्वपूर्ण

दशकौँदेखि प्रतीक्षामा रहेको गमगढी–नाक्चेलाग्ना सडकको प्रगति अब बजेट विनियोजन र ठेक्का सम्झौतामा मात्रै सीमित हुनुहुँदैन। प्रत्येक आर्थिक वर्षमा विनियोजित रकम, वास्तविक खर्च र थपिएको सडक दूरीको विवरण सार्वजनिक गर्दै निर्माण कार्यको नियमित अनुगमन आवश्यक छ।

कठिन भूगोलअनुसार आवश्यक उपकरण, प्राविधिक जनशक्ति र निर्माण सामग्रीको समयमै व्यवस्था गर्न सके आयोजनाले गति लिन सक्छ। निर्धारित समयभित्र ठेक्काअनुसारको काम सम्पन्न गर्नु पनि सम्बन्धित निकायका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती बनेको छ।

मुगुम कार्मारोङका बासिन्दाका लागि यो सडक केवल गाडी गुड्ने मार्ग होइन, खाद्यान्न र औषधिको सहज आपूर्ति, बिरामीको समयमै उपचार, कृषि तथा जडीबुटीको बजार पहुँच र समग्र आर्थिक अवसरसँग जोडिएको जीवनरेखा हो। त्यसैले १८.५ किलोमिटरमा सीमित निर्माणलाई गति दिँदै बाँकी दूरी पूरा गर्नु स्थानीयको लामो प्रतीक्षालाई सम्बोधन गर्ने प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।

साताकाे चर्चित
सम्बन्धित